بیماری PBFD یا ایدز پرندگان چیست؟ علائم و بیماری‌هایی که با آن اشتباه گرفته می‌شوند

ایدز پرندگان اصطلاحی غیرعلمی است که معمولاً برای بیماری PBFD یا بیماری منقار و پر طوطی‌سانان به کار می‌رود. نام کامل آن Psittacine Beak and Feather Disease است و عامل آن ویروس BFDV از خانواده سیرکوویروس‌هاست. این بیماری می‌تواند رشد طبیعی پرها را مختل کند، باعث ایجاد پرهای بدشکل، شکننده یا غیرطبیعی شود و سیستم ایمنی پرنده را نیز تحت تأثیر قرار دهد. بااین‌حال، هر ریزش پر یا کم‌پشتی بدن طوطی نشانه PBFD نیست و برای تشخیص بیماری معمولاً معاینه دامپزشکی و آزمایش PCR لازم است.

اصطلاح «ایدز پرندگان» ممکن است کمی گمراه‌کننده باشد. PBFD همان ایدز انسان نیست و ارتباطی با HIV ندارد. این نام بیشتر به دلیل تأثیری که بیماری می‌تواند بر سیستم ایمنی پرنده داشته باشد رایج شده است.

و هرگز این بیماری از پرنده به انسان قابل انتقال نیست پس جای نگرانی ای وجود نداره.اما برای سایر طوطی‌ها بیماری مسری و مهمی است. بنابراین شناخت راه‌های انتقال و رعایت اصول مراقبت از پرندگان مبتلا اهمیت زیادی دارد.

این بیماری در حال حاضر درمان قطعی ندارد، اما ابتلا به PBFD به معنای پایان زندگی طوطی نیست. بعضی طوطی‌های مبتلا، به‌ویژه در شکل مزمن بیماری، با مراقبت مناسب می‌توانند سال‌ها زندگی کنند. مراقبت حمایتی، رسیدگی به عفونت‌های ثانویه و فراهم کردن شرایط مناسب می‌تواند به حفظ کیفیت زندگی و افزایش طول عمر پرنده کمک کند.

علائم PBFD در طوطی چیست؟

مهم‌ترین نشانه‌های PBFD معمولاً در نحوه رشد پرهای جدید دیده می‌شوند. پر تازه ممکن است بدشکل، باریک، شکننده یا غیرطبیعی رشد کند، قبل از کامل شدن بیفتد یا پس از افتادن به‌کندی رشد کند و حتی جایگزین نشود.

در بعضی پرهای در حال رشد ممکن است خونریزی داخل ساقه پر دیده شود. تغییر رنگ غیرعادی بعضی پرها و کاهش پودر پر در گونه‌هایی مانند کاسکو و کاکادو نیز می‌تواند دیده شود.

با ادامه بیماری ممکن است قسمت‌هایی از بدن به‌تدریج کم‌پر شوند. اگر پرهای اصلی بال و دم آسیب ببینند، توانایی پرواز پرنده نیز می‌تواند کاهش پیدا کند.

در بعضی پرندگان، منقار و ناخن‌ها هم دچار تغییر می‌شوند؛ اما این اتفاق در همه پرندگان مبتلا رخ نمی‌دهد.

PBFD دقیقاً چه اتفاقی در بدن پرنده ایجاد می‌کند؟

پی بی اف دی  فقط یک بیماری مربوط به ظاهر پرها نیست.سیستم ایمنی نیز می‌تواند تحت تأثیر بیماری قرار بگیرد. در نتیجه، بعضی پرندگان مبتلا در برابر عفونت‌های ثانویه آسیب‌پذیرتر می‌شوند. همین موضوع یکی از دلایلی است که مراقبت از سلامت عمومی پرنده مبتلا اهمیت زیادی دارد. شدت بیماری در همه پرندگان یکسان نیست. سن، گونه، وضعیت سیستم ایمنی و شکل بیماری می‌توانند باعث شوند دو طوطی مبتلا شرایط کاملاً متفاوتی داشته باشند.

آیا پی بی اف دی به انسان منتقل می‌شود؟

خیر. پی بی اف دی بیماری طوطی‌سانان است و شواهدی مبنی بر انتقال آن به انسان وجود ندارد. بنابراین اصطلاح «ایدز پرندگان» نباید این تصور را ایجاد کند که پرنده به ایدز انسان مبتلا شده یا این بیماری می‌تواند مانند آن به انسان منتقل شود. البته بعضی بیماری‌ها واقعاً قابلیت انتقال میان طوطی و انسان را دارند و آشنایی با بیماری‌های مشترک طوطی و انسان می‌تواند به رعایت نکات بهداشتی هنگام نگهداری از پرندگان کمک کند.

آزمایش PBFD چگونه انجام می‌شود؟

یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص PBFD آزمایش PCR است. این آزمایش برای شناسایی ماده ژنتیکی ویروس استفاده می‌شود.

بسته به شرایط، آزمایش می‌تواند روی نمونه‌هایی مانند خون، مدفوع یا گرد پر انجام شود. در بعضی موارد، بررسی بافت فولیکول پر آسیب‌دیده نیز به تشخیص کمک می‌کند.

دامپزشک نتیجه آزمایش را همراه با علائم، سن، گونه و وضعیت عمومی پرنده تفسیر می‌کند.

اگر آزمایش PBFD یکی از طوطی‌ها مثبت شد، با پرندگان هم‌قفس یا هم‌خانه چه کنیم؟

اگر در خانه چند طوطی نگهداری می‌کنید و نتیجه آزمایش PBFD یکی از آن‌ها مثبت شده است، باید وضعیت سایر پرندگان نیز بررسی شود؛ حتی اگر هیچ علامتی از بیماری نداشته باشند.

توجه داشته باشید که خطر انتقال PBFD فقط به طوطی‌هایی که در یک قفس زندگی می‌کنند محدود نمی‌شود. پرندگانی که قفس‌های جداگانه دارند نیز ممکن است از طریق گرد پر، ذرات آلوده موجود در محیط یا وسایل مشترک در معرض ویروس قرار گرفته باشند. بنابراین جدا بودن قفس‌ها به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که سایر طوطی‌ها آلوده نشده‌اند.

البته قرار گرفتن در معرض ویروس به معنای ابتلای قطعی نیست. ممکن است بعضی پرندگان آلوده نشده باشند و بعضی دیگر بدون داشتن علائم ظاهری به ویروس آلوده باشند. به همین دلیل، بهتر است وضعیت تمام طوطی‌هایی که در محیط مشترک با پرنده مبتلا زندگی کرده‌اند، توسط دامپزشک متخصص پرندگان بررسی شود.

گاهی چند طوطی از جوجگی کنار یکدیگر بزرگ شده‌اند و سال‌ها با هم زندگی کرده‌اند. وقتی آزمایش یکی از آن‌ها مثبت می‌شود و نتیجه آزمایش بقیه منفی است، بعضی صاحبان از ترس اینکه پرندگان دیگر نیز بیمار شوند، تصمیم می‌گیرند طوطی‌هایی را که آزمایششان منفی شده، هرچه سریع‌تر به دوستان، آشنایان یا افراد دیگری واگذار کنند.

لطفاً این کار را نکنید. منفی بودن یک آزمایش به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که طوطی به ویروس PBFD آلوده نشده است.

پرنده‌ای که مدت زیادی در محیط مشترک با طوطی مبتلا زندگی کرده، ممکن است پیش از تشخیص بیماری در معرض ویروس قرار گرفته باشد. در بعضی شرایط نیز ممکن است آلودگی در آزمایش اولیه شناسایی نشود و برای روشن شدن وضعیت پرنده، آزمایش مجدد لازم باشد.

حالا اگر چنین طوطی‌ای را به خانه دیگری منتقل کنید و در آن خانه پرندگان سالمی وجود داشته باشند، ممکن است آن‌ها نیز در معرض ویروس قرار بگیرند.

پس حتی اگر طوطی‌تان کاملاً سالم به نظر می‌رسد و نتیجه آزمایشش منفی است، تا زمانی که دامپزشک وضعیت او را بررسی نکرده، برای واگذاری‌اش تصمیم نگیرید. این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که قرار است پرنده به خانه‌ای منتقل شود که طوطی‌های دیگری در آن زندگی می‌کنند.

اگر طوطی‌ها سال‌ها کنار هم زندگی کرده‌اند، چه کنیم؟

ممکن است دو طوطی از جوجگی کنار یکدیگر بزرگ شده باشند، به هم وابستگی زیادی داشته باشند و جدا شدن برایشان دشوار باشد. از طرف دیگر، پس از مثبت شدن آزمایش یکی از آن‌ها، نگرانی درباره انتقال بیماری نیز وجود دارد.

در چنین شرایطی، نباید تنها براساس مدت زندگی مشترک یا نتیجه یک آزمایش تصمیم بگیرید که طوطی‌ها همچنان کنار یکدیگر بمانند یا از هم جدا شوند.

حتماً به دامپزشک متخصص پرندگان مراجعه کنید و از او بپرسید که آیا طوطی‌ها می‌توانند همچنان کنار هم زندگی کنند یا لازم است جدا نگهداری شوند. دامپزشک با بررسی وضعیت سلامت هر پرنده، سابقه تماس و نتایج آزمایش‌ها می‌تواند درباره اقدامات لازم راهنمایی کند.

تا زمان دریافت راهنمایی تخصصی، از تماس مستقیم پرنده مبتلا با سایر طوطی‌ها جلوگیری کنید. اگر فضای کافی برای نگهداری جداگانه ندارید، این موضوع را نیز با دامپزشک در میان بگذارید تا راهکار ایمنی متناسب با شرایط شما بررسی شود.

نداشتن فضای کافی به این معنا نیست که باید فوراً طوطی‌های دارای آزمایش منفی را به دیگران بسپارید یا پرنده مبتلا را از خانه بیرون ببرید.

اگر ادامه نگهداری از پرندگان برایتان امکان‌پذیر نیست، پیش از هر اقدامی با دامپزشک مشورت کنید. در صورت ضرورت واگذاری، سرپرست جدید باید از نتیجه آزمایش‌ها و سابقه تماس پرنده با PBFD اطلاع کامل داشته باشد. همچنین بهتر است فردی انتخاب شود که طوطی یا پرنده دیگری نگهداری نمی‌کند و بتواند شرایط ایمن و مناسبی برای پرنده فراهم کند. واگذاری نیز باید با نظر دامپزشک انجام شود.

همچنین هرگز طوطی مبتلا به PBFD را در خیابان، پارک یا طبیعت رها نکنید. این کار علاوه بر به خطر انداختن جان پرنده خانگی، ممکن است سایر پرندگان را نیز در معرض ویروس قرار دهد.

به یاد داشته باشید که مثبت شدن آزمایش یکی از طوطی‌ها به معنای ابتلای قطعی تمام پرندگان خانه نیست و منفی بودن آزمایش سایر طوطی‌ها نیز همیشه آلودگی را رد نمی‌کند. بنابراین نه از روی ترس پرندگان را واگذار کنید و نه بدون بررسی تخصصی درباره ادامه زندگی مشترک آن‌ها تصمیم بگیرید. بهترین کار این است که وضعیت هر پرنده با کمک دامپزشک مشخص شود.

هنگام به سرپرستی گرفتن طوطی چگونه خطر PBFD را کمتر کنیم؟

اولین نکته، انتخاب پرنده از محل قابل‌اعتماد است. بهداشت محیط، وضعیت سلامت پرندگان و نحوه جداسازی پرندگان بیمار یا تازه‌وارد اهمیت زیادی دارد.

پرنده‌ای که ظاهراً سالم است ممکن است هنوز عفونت بدون علامت داشته باشد. به همین دلیل، آزمایش پرندگان جدید و قرنطینه پیش از ورود آن‌ها به جمع پرندگان دیگر از روش‌های مهم کنترل PBFD محسوب می‌شود.

از بردن دانه یا غذای بازی که داخل قفس پرندگان قرار داشته است نیز خودداری کنید. بهتر است غذای پرنده از منبع تمیز تهیه شود.

اگر قصد آوردن یک طوطی جدید به خانه را دارید، مقاله «۱۰ نکته طلایی قبل از خرید طوطی» می‌تواند نکات مهم دیگری را نیز قبل از انتخاب پرنده به شما یادآوری کند.

طوطی مبتلا به PBFD چه غذایی باید بخورد؟

 هدف این است که پرنده یک رژیم غذایی متعادل و مناسب گونه خود دریافت کند و دچار سوءتغذیه نشود. نیاز غذایی طوطی‌ها با توجه به گونه، سن، وضعیت بدن و مشکلات هم‌زمان متفاوت است. به همین دلیل، اگر پرنده بیمار وزن کم کرده، اشتهایش تغییر کرده یا بیماری دیگری نیز دارد، بهتر است رژیم غذایی او با نظر دامپزشک تنظیم شود. غذای مناسب برای طوطی در این دوران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا رژیم غذایی متعادل می‌تواند به تأمین نیازهای بدن پرنده کمک کند.

از مکمل‌ها، داروها یا محصولاتی که با ادعای «درمان PBFD» فروخته می‌شوند نیز بدون نظر دامپزشک استفاده نکنید؛ زیرا نبود درمان اختصاصی به این معنی نیست که هر محصول تقویت‌کننده‌ای می‌تواند بیماری را درمان کند.

در این دوران، توجه به سلامت دستگاه گوارش و کیفیت رژیم غذایی اهمیت زیادی دارد. در صورت تأیید دامپزشک، می‌توان از پروبیوتیک مخصوص پرندگان در کنار رژیم غذایی مناسب استفاده کرد. همچنین پلت باکیفیت و متناسب با گونه طوطی می‌تواند بخشی از یک برنامه غذایی متعادل باشد.

اگر طوطی دیگر نتواند پرواز کند چه کار کنیم؟

همه پرندگان مبتلا توانایی پرواز خود را از دست نمی‌دهند. اما اگر پرهای اصلی بال آسیب دیده‌اند و طوطی هنگام پرواز سقوط می‌کند، محیط زندگی او باید با توانایی جدیدش هماهنگ شود.

در چنین شرایطی بهتر است قفس یا فضای نگهداری نزدیک سطح زمین باشد تا در صورت افتادن، ارتفاع سقوط کمتر شود. نشیمن‌ها را پایین‌تر قرار دهید و آب و غذا را جایی بگذارید که پرنده بدون پرواز یا بالا رفتن دشوار بتواند به آن‌ها دسترسی داشته باشد.

اگر حفظ تعادل روی نشیمن برای پرنده دشوار شده است، ارتفاع و چیدمان نشیمن‌ها نیز باید تغییر کند.

پرنده‌ای که مقدار زیادی از پوشش پر خود را از دست داده است ممکن است نسبت به شرایط نامناسب دمایی آسیب‌پذیرتر باشد؛ بنابراین محیط زندگی او باید راحت، ایمن و متناسب با وضعیت جسمی‌اش باشد.

هدف این نیست که طوطی را به دلیل بیماری محدود کنیم؛ هدف این است که محیط را طوری تغییر دهیم که بتواند با کمترین خطر ممکن غذا بخورد، استراحت کند و حرکت داشته باشد.

طوطی مبتلا به PBFD را رها نکنید

تشخیص PBFD به معنای پایان زندگی طوطی نیست. بعضی طوطی‌های مبتلا، به‌ویژه در شکل مزمن بیماری، با مراقبت مناسب می‌توانند سال‌ها زندگی کنند. ممکن است ظاهر پرنده تغییر کند، پرهایش کم شود یا توانایی پروازش را از دست بدهد؛ اما این تغییرات، نیاز او به امنیت، توجه و محبت را از بین نمی‌برند.

متأسفانه بعضی افراد پس از اطلاع از ابتلای طوطی خود به PBFD، از ترس انتقال بیماری یا دشواری نگهداری، او را در خیابان، پارک یا طبیعت رها می‌کنند. این کار نه‌تنها جان پرنده را به خطر می‌اندازد، بلکه ممکن است باعث انتقال ویروس به پرندگان دیگر نیز شود.

طوطی‌ای که سال‌ها در خانه زندگی کرده و برای آب، غذا و امنیت به انسان وابسته بوده است، ممکن است در محیط بیرون نتواند از خود محافظت کند. خطر گرسنگی، سرما، حمله حیوانات دیگر و آسیب‌های جسمی برای چنین پرنده‌ای جدی است؛ به‌خصوص اگر بیماری بر پرهای بال و توانایی پرواز او تأثیر گذاشته باشد.

اگر دامپزشک تشخیص داد که طوطی مبتلا باید جدا از سایر پرندگان نگهداری شود، این جدایی نباید به معنای بی‌توجهی به او باشد. پرنده همچنان به محیطی امن، رسیدگی روزانه و ارتباط با صاحبش نیاز دارد. می‌توانید با او صحبت کنید، سرگرمی‌های متناسب با توانایی‌اش فراهم کنید و اجازه دهید همچنان از حضور و توجه شما بهره‌مند شود.

اگر به هر دلیلی امکان ادامه نگهداری از طوطی مبتلا را ندارید، هرگز او را رها نکنید. همان‌طور که پیش‌تر توضیح دادیم، در صورت ضرورت واگذاری، این کار باید با نظر دامپزشک و به فردی آگاه و قابل‌اعتماد انجام شود که پرنده دیگری نگهداری نمی‌کند و از بیماری طوطی اطلاع کامل دارد.

شاید طوطی مبتلا دیگر پرهای زیبای گذشته را نداشته باشد یا نتواند مانند قبل پرواز کند، اما زندگی او فقط به ظاهر و توانایی پرواز محدود نمی‌شود. داشتن محیطی امن، غذای مناسب، مراقبت هنگام بیماری و حضور انسانی که به او اعتماد دارد، همچنان برایش اهمیت زیادی دارد.

PBFD ممکن است ظاهر و بعضی توانایی‌های طوطی را تغییر دهد، اما ارزش زندگی او را کم نمی‌کند. اگر بیماری وارد زندگی‌اش شده است، نگذارید محبت هم از زندگی‌اش خارج شود.