علت گچ خواری در طوطی سانان چیست؟ بررسی دلایل، خطرات و راه‌های جلوگیری

طوطی‌ها ذاتاً با منقار خود محیط را کشف می‌کنند و جویدن یکی از رفتارهای طبیعی آن‌هاست. با این حال، بین جویدن و تخریب کردن یک سطح با بلعیدن مکرر مواد غیرخوراکی تفاوت مهمی وجود دارد.

خوردن مداوم گچ، رنگ، خاک، پلاستیک، پارچه یا سایر مواد غیرخوراکی می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل تغذیه‌ای، رفتاری یا حتی بیماری زمینه‌ای باشد و از طرف دیگر، خود این مواد نیز ممکن است برای پرنده خطرناک باشند.

در ادامه بررسی می‌کنیم که چرا طوطی گچ می‌خورد، چه زمانی این رفتار نگران‌کننده است و برای متوقف کردن آن چه کارهایی می‌توان انجام داد.

 

آیا گچ خواری در طوطی طبیعی است؟

برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید مشخص کنیم طوطی گچ را می‌جود یا واقعاً آن را می‌خورد.

طوطی‌ها از منقار خود مانند دست استفاده می‌کنند. آن‌ها اشیا را لمس می‌کنند، می‌جوند، تکه‌تکه می‌کنند و گاهی برای سرگرمی بخش‌هایی از وسایل اطراف خود را تخریب می‌کنند. بنابراین اگر طوطی فقط لبه دیوار را می‌تراشد و قطعات آن را رها می‌کند، ممکن است با یک رفتار طبیعی جویدن و تخریب روبه‌رو باشیم.

اما اگر پرنده به‌طور مداوم به دنبال گچ، رنگ دیوار یا مواد مشابه می‌رود و تکه‌های آن را می‌بلعد، موضوع جدی‌تر است.

به مصرف مداوم مواد غیرخوراکی اصطلاحاً پیکا (Pica) گفته می‌شود. در پرندگان، چنین رفتاری می‌تواند با مشکلات تغذیه‌ای یا محیطی همراه باشد؛ هرچند صرف مشاهده این رفتار برای تشخیص علت کافی نیست. برخی طوطی‌ها نیز به دلیل کنجکاوی، کمبود سرگرمی یا ویژگی طبیعی جویدن، به مواد غیرخوراکی علاقه نشان می‌دهند.

 

مهم‌ترین علت‌های گچ خواری در طوطی سانان

گچ‌خواری می‌تواند یک علت مشخص یا ترکیبی از چند عامل مختلف داشته باشد. مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:

 

1. کمبود کلسیم و نامتعادل بودن رژیم غذایی

یکی از دلایلی که معمولاً درباره گچ‌خواری مطرح می‌شود، کمبود مواد معدنی به‌خصوص کلسیم است.

کلسیم برای بسیاری از عملکردهای بدن پرنده ضروری است؛ از جمله:

• تشکیل و حفظ استحکام استخوان‌ها
• عملکرد صحیح عضلات
• انتقال پیام‌های عصبی
• انعقاد خون
• تشکیل پوسته تخم در پرندگان ماده

رژیم‌های غذایی که بیشتر از تخمه و دانه تشکیل شده‌اند معمولاً از نظر کلسیم مناسب نیستند. منابع دامپزشکی نیز تأکید می‌کنند رژیم‌های مبتنی بر دانه می‌توانند نسبت کلسیم به فسفر نامناسبی داشته باشند و در طولانی‌مدت احتمال کمبود کلسیم را افزایش دهند.

با این حال باید به یک نکته بسیار مهم توجه کرد:

صرف گچ‌خواری به معنی اثبات کمبود کلسیم نیست.

برای تشخیص کمبود کلسیم باید رژیم غذایی، وضعیت جسمی پرنده و در صورت نیاز آزمایش خون و تصویربرداری توسط دامپزشک بررسی شود.

 

2. کمبود ویتامین D3 و نور مناسب

وجود کلسیم کافی در غذا به‌تنهایی کافی نیست؛ بدن پرنده باید بتواند آن را به‌درستی جذب و استفاده کند.

ویتامین D3 نقش مهمی در متابولیسم کلسیم دارد و قرار گرفتن مناسب در معرض نور UVB نیز در بسیاری از پرندگان در این فرایند اهمیت دارد. پرندگانی که همیشه در فضای داخلی نگهداری می‌شوند و رژیم غذایی نامناسبی دارند، ممکن است بیشتر در معرض اختلالات کلسیم و ویتامین D قرار بگیرند.

این مسئله به‌خصوص درباره برخی گونه‌ها مانند کاسکو یا طوطی خاکستری آفریقایی اهمیت بیشتری دارد. این گونه نسبت به مشکلات مرتبط با کاهش کلسیم حساس‌تر شناخته شده است.

 

 

البته این موضوع به معنی آن نیست که باید بدون نظر دامپزشک مکمل ویتامین D یا کلسیم به پرنده بدهید؛ مصرف بیش‌ازحد برخی مکمل‌ها، به‌ویژه ویتامین D3، می‌تواند خود باعث مشکلات جدی شود.

 

3. رژیم غذایی بر پایه تخمه

 

یکی از مشکلات رایج در نگهداری طوطی‌سانان، استفاده از تخمه به‌عنوان غذای اصلی است.

طوطی‌ها معمولاً تخمه‌های چرب و خوش‌خوراک مانند تخمه آفتابگردان را دوست دارند، اما علاقه پرنده به یک غذا به معنی کامل بودن آن نیست.

تخمه آفتابگردان و بسیاری از دانه‌های دیگر:

• کلسیم کمی دارند؛

• ممکن است نسبت کلسیم به فسفر مناسبی نداشته باشند؛

• چربی بالایی دارند؛

• نمی‌توانند تمام ویتامین‌ها، مواد معدنی و اسیدهای آمینه مورد نیاز پرنده را تأمین کنند.

منابع دامپزشکی رژیم‌های دانه‌محور را یکی از عوامل مهم مشکلات تغذیه‌ای در پرندگان خانگی می‌دانند.

به همین دلیل رژیم غذایی طوطی باید متناسب با گونه، سن و شرایط جسمی او تنظیم شود و معمولاً شامل غذای فرموله‌شده مناسب در کنار مواد غذایی تازه و مجاز است. غذا خوردن همیشه به معنی دریافت همهٔ مواد مغذی نیست؛ این تفاوت را در مقالهٔ طوطی‌تان غذا می‌خورد، اما آیا واقعاً تغذیه می‌شود؟ توضیح داده‌ایم

 

4. نیاز بیشتر به کلسیم در طوطی ماده

اگر طوطی شما ماده است و در دوره تخم‌گذاری قرار دارد، موضوع گچ‌خواری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

تولید پوسته تخم نیاز زیادی به کلسیم دارد. پرندگان ماده‌ای که به‌طور مداوم تخم می‌گذارند ممکن است ذخایر کلسیم بدن خود را سریع‌تر مصرف کنند.

کمبود کلسیم در این شرایط می‌تواند با مشکلاتی مانند:

• پوسته نازک یا نرم تخم

• ضعف

• مشکلات عضلانی

• گیر کردن تخم

• اختلال در تخم‌گذاری

همراه باشد.

بنابراین اگر یک طوطی ماده در دوره تخم‌گذاری ناگهان شروع به خوردن گچ یا مواد غیرخوراکی کرده است، بهتر است وضعیت تغذیه و سلامت او توسط دامپزشک آشنا با پرندگان بررسی شود.

 

5. بی‌حوصلگی و کمبود سرگرمی

همه موارد گچ‌خواری منشأ تغذیه‌ای ندارند.

طوطی‌ها حیواناتی بسیار باهوش و فعال هستند و در طبیعت زمان قابل‌توجهی را صرف پیدا کردن غذا، جویدن شاخه‌ها، جابه‌جایی بین نقاط مختلف و تعامل با محیط می‌کنند.

اگر یک طوطی بیشتر ساعات روز را بدون فعالیت در قفس یا یک محیط یکنواخت سپری کند، ممکن است برای سرگرم کردن خود شروع به جویدن وسایل خانه کند.

دیوار، کاغذدیواری، چهارچوب چوبی، مبلمان و گچ از جمله چیزهایی هستند که می‌توانند به هدف جذابی برای چنین پرنده‌ای تبدیل شوند. 

در چنین شرایطی معمولاً افزایش غنی‌سازی محیطی یا Environmental Enrichment می‌تواند کمک‌کننده باشد.

اسباب‌بازی‌های مخصوص جویدن، اسباب‌بازی‌های جست‌وجوی غذا (Foraging Toys)، قطعات چوب ایمن مخصوص پرندگان و تغییر دوره‌ای اسباب‌بازی‌ها می‌توانند پرنده را مشغول کنند. دربارهٔ نقش فعالیت ذهنی هم می‌توانید مقالهٔ اهمیت بازی برای حیوانات خانگی را بخوانید.

 

6. رفتار طبیعی جویدن و تخریب کردن

نباید فراموش کنیم که جویدن برای طوطی یک رفتار کاملاً طبیعی است.

بسیاری از طوطی‌ها علاقه شدیدی به خرد کردن و تکه‌تکه کردن اشیا دارند. جویدن به آن‌ها امکان کشف محیط و فعالیت فیزیکی با منقار را می‌دهد.

به همین دلیل ممکن است پرنده صرفاً به دلیل بافت جالب گچ یا گوشه دیوار به آن علاقه نشان دهد.

اگر طوطی گچ را فقط خرد می‌کند و نمی‌بلعد، احتمال رفتاری بودن موضوع بیشتر می‌شود؛ اما همچنان بهتر است دسترسی او به دیوار محدود شود، زیرا تشخیص اینکه پرنده چه مقدار از ماده را بلعیده همیشه آسان نیست.

 

7. استرس و مشکلات رفتاری

استرس، تغییر محیط و کاهش تعامل نیز ممکن است بعضی رفتارهای تکراری را در طوطی‌ها تشدید کند.

مواردی مانند:

• تغییر محل قفس

• ورود حیوان یا فرد جدید به خانه

• تنها ماندن طولانی

• نداشتن خواب کافی

• نبود فعالیت ذهنی

• تغییر ناگهانی برنامه روزانه

ممکن است رفتارهای نامطلوب را بیشتر کنند.

اگر گچ‌خواری هم‌زمان با تغییر قابل‌توجهی در شرایط زندگی پرنده شروع شده است، شرایط محیطی نیز باید بررسی شود.

آیا خوردن گچ برای طوطی خطرناک است؟

بله، بهتر است اجازه ندهید طوطی دیوار یا گچ خانه را بخورد.

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم چون گچ دارای ترکیبات معدنی است، خوردن مقدار کمی از آن برای پرنده بی‌خطر است.

گچ و مصالح ساختمانی، مکمل غذایی پرندگان نیستند.

دیوار خانه ممکن است علاوه بر گچ دارای ترکیبات دیگری از جمله:

• رنگ

• بتونه

• چسب

• سیمان

• پوشش‌های شیمیایی

• فلزات

• آلودگی‌های محیطی

باشد.

به‌خصوص در ساختمان‌ها یا رنگ‌های قدیمی، احتمال تماس با برخی مواد سمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

 

خطر مسمومیت با سرب

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در پرندگانی که رنگ یا مصالح ساختمان را می‌جوند، مسمومیت با سرب است.

انجمن دامپزشکان پرندگان آمریکا (AAV) نیز سرب را یکی از فلزات سنگینی معرفی می‌کند که می‌تواند در پرندگان خانگی مسمومیت ایجاد کند. رنگ‌های حاوی سرب و برخی اشیای خانگی می‌توانند منبع تماس باشند.

مسمومیت با فلزات سنگین ممکن است علائم گوارشی، عصبی و عمومی ایجاد کند. به همین دلیل خوردن تراشه‌های رنگ، فلز یا بخش‌هایی از وسایل ناشناخته را نباید بی‌اهمیت دانست.

از کجا بفهمیم طوطی کمبود کلسیم دارد؟

با مشاهده گچ‌خواری به‌تنهایی نمی‌توان کمبود کلسیم را تشخیص داد.

اما وجود گچ‌خواری در کنار برخی علائم می‌تواند مراجعه به دامپزشک را مهم‌تر کند.

علائم اختلال شدید در کلسیم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• ضعف و بی‌حالی

• مشکل در حفظ تعادل

• لرزش بدن

• مشکل در نشستن روی نشیمنگاه

• کاهش استحکام استخوان‌ها

• شکستگی‌های غیرطبیعی

• تشنج در موارد شدید

• اختلال در تخم‌گذاری

• تخم با پوسته نازک یا نرم

باشد.

این علائم می‌توانند دلایل دیگری هم داشته باشند و نباید بر اساس آن‌ها در خانه تشخیص قطعی داد.

اگر طوطی گچ می‌خورد چه کار کنیم؟

اگر این رفتار را مشاهده کردید، چند اقدام می‌تواند مفید باشد.

 

دسترسی پرنده به دیوار را محدود کنید

اولین اقدام این است که اجازه ندهید طوطی به بخش‌هایی که می‌تواند گچ یا رنگ را جدا کند دسترسی داشته باشد.

جابجا کردن استند یا قفس و پوشاندن ایمن نقاط مورد علاقه پرنده معمولاً ساده‌ترین راه است.

 

رژیم غذایی پرنده را بررسی کنید

اگر بخش عمده غذای طوطی از تخمه تشکیل شده است، رژیم او احتمالاً نیاز به اصلاح دارد.

تغییر رژیم غذایی طوطی باید تدریجی و متناسب با گونه باشد. پرنده‌ای که سال‌ها تخمه خورده است ممکن است غذای جدید را در ابتدا نپذیرد؛ بنابراین حذف ناگهانی غذای قبلی می‌تواند خطرناک باشد.

در صورت امکان، برنامه غذایی مناسب را با دامپزشک پرندگان تنظیم کنید. برای آشنایی با خوراکی‌های مناسب و ممنوع، راهنمای کامل تغذیه طوطی را ببینید.

 

وسایل جویدنی ایمن در اختیار طوطی قرار دهید

اگر پرنده علاقه زیادی به تخریب دارد، بهتر است این نیاز را به سمت وسایل مناسب هدایت کنید.

اسباب‌بازی‌های مخصوص طوطی، چوب‌های ایمن و محصولات طراحی‌شده برای جویدن می‌توانند جایگزین خوبی برای دیوار و وسایل خانه باشند.

فراموش نکنید که اسباب‌بازی نیز باید متناسب با اندازه و قدرت منقار پرنده انتخاب شود.

 

از Foraging استفاده کنید

 

 

در طبیعت، طوطی غذا را آماده داخل ظرف پیدا نمی‌کند و بخش قابل‌توجهی از روز خود را صرف جست‌وجوی غذا می‌کند.

می‌توانید بخشی از غذای مورد علاقه پرنده را در اسباب‌بازی‌های Foraging یا مکان‌های مختلف قرار دهید تا برای پیدا کردن آن فعالیت کند.

این روش علاوه بر سرگرمی، می‌تواند فعالیت ذهنی پرنده را افزایش دهد.

 

خودسرانه مکمل کلسیم ندهید

این نکته بسیار مهم است.

اگر طوطی شروع به خوردن گچ کرده است، بلافاصله مکمل کلسیم یا ویتامین D به آب و غذای او اضافه نکنید.

نیاز پرندگان به مکمل بسته به:

• گونه

• سن

• رژیم غذایی

• جنسیت

• وضعیت تخم‌گذاری

• بیماری‌های زمینه‌ای

متفاوت است.

مصرف نامناسب مکمل‌ها نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد و به‌ویژه دریافت بیش از اندازه ویتامین D3 می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

آیا کف دریا برای طوطی مفید است؟

• کف دریا یا Cuttlebone در نگهداری برخی پرندگان به‌عنوان یک منبع کلسیم استفاده می‌شود و می‌تواند در شرایط مناسب بخشی از برنامه نگهداری باشد.
• اما قرار دادن کف دریا در قفس به معنی درمان قطعی گچ‌خواری نیست.
• اگر علت رفتار پرنده بی‌حوصلگی، استرس، عادت رفتاری یا بیماری دیگری باشد، اضافه کردن کف دریا الزاماً مشکل را حل نمی‌کند.
• همچنین اگر رژیم غذایی پرنده نامتعادل باشد، بهتر است به جای تمرکز روی یک مکمل، کل رژیم غذایی اصلاح شود.

چه زمانی باید به دامپزشک مراجعه کنیم؟

اگر طوطی یک بار مقدار بسیار کمی از سطح دیوار را نوک زده است و هیچ علامت غیرعادی ندارد، معمولاً می‌توان ابتدا دسترسی او را محدود و رفتارش را زیر نظر گرفت.

اما در شرایط زیر بهتر است موضوع جدی‌تر پیگیری شود:

• طوطی مرتباً گچ را می‌خورد.

• تکه‌های گچ یا رنگ را واقعاً می‌بلعد.

• رفتار به‌طور ناگهانی شروع شده است.

• اشتهای پرنده کاهش پیدا کرده است.

• پرنده وزن کم کرده است.

• پرنده بی‌حال یا پف‌کرده است.

• استفراغ یا برگشت غذا دیده می‌شود.

• مدفوع پرنده تغییر غیرطبیعی کرده است.

• پرنده دچار لرزش یا عدم تعادل است.

• تشنج مشاهده شده است.

• طوطی ماده مشکل تخم‌گذاری دارد.

• احتمال می‌دهید پرنده رنگ، فلز یا ماده سمی خورده باشد.

پرندگان معمولاً می‌توانند علائم بیماری را تا مراحل نسبتاً پیشرفته پنهان کنند؛ بنابراین مشاهده تغییر قابل‌توجه و مداوم در رفتار یا اشتهای آن‌ها نباید نادیده گرفته شود.

 

سوالات متداول درباره گچ خواری طوطی

 

آیا گچ خواری طوطی نشانه کمبود کلسیم است؟

ممکن است مشکلات تغذیه‌ای و کمبود کلسیم یکی از عوامل مرتبط باشند، اما گچ‌خواری به‌تنهایی کمبود کلسیم را ثابت نمی‌کند. رفتار طبیعی جویدن، بی‌حوصلگی، استرس و مشکلات دیگری نیز می‌توانند باعث این رفتار شوند.

 

آیا خوردن گچ برای کاسکو خطرناک است؟

 

بله. علاوه بر اینکه گچ ساختمانی غذای مناسبی برای پرنده نیست، ممکن است همراه با رنگ، بتونه یا ترکیبات دیگری خورده شود. کاسکوها همچنین از گونه‌هایی هستند که مشکلات متابولیسم کلسیم در آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

 

چرا عروس هلندی دیوار را می‌خورد؟

عروس هلندی ممکن است برای سرگرمی، جویدن، کنجکاوی یا به دلیل رژیم غذایی نامتعادل به دیوار علاقه پیدا کند. در عروس‌های ماده‌ای که تخم‌گذاری می‌کنند، وضعیت کلسیم نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

 

آیا برای طوطی که گچ می‌خورد مکمل کلسیم بخریم؟

بدون مشخص شدن علت بهتر است مکمل درمانی به‌صورت خودسرانه استفاده نشود. ابتدا رژیم غذایی و شرایط نگهداری پرنده بررسی شود و در صورت تکرار رفتار یا وجود علائم دیگر، با دامپزشک پرندگان مشورت کنید.

 

چطور جلوی گچ خوردن طوطی را بگیریم؟

دسترسی به دیوار را محدود کنید، وسایل مناسب برای جویدن فراهم کنید، فعالیت و Foraging را افزایش دهید و رژیم غذایی پرنده را بررسی کنید. اگر پرنده واقعاً گچ را می‌بلعد یا رفتار ادامه پیدا می‌کند، بررسی دامپزشکی توصیه می‌شود.

 

جمع‌بندی

گچ‌خواری در طوطی‌سانان رفتار ساده‌ای نیست که بتوان برای همه پرندگان یک علت مشخص تعیین کرد.

کمبود کلسیم و رژیم غذایی نامتعادل می‌توانند یکی از عوامل باشند، اما هر طوطی که گچ می‌خورد الزاماً کمبود کلسیم ندارد.

طوطی‌ها ذاتاً عاشق جویدن و تخریب کردن هستند و عواملی مانند کمبود سرگرمی، کنجکاوی، استرس و نبود فعالیت ذهنی نیز می‌توانند باعث جویدن دیوار شوند.

مسئله مهم‌تر این است که اجازه ندهیم پرنده گچ و رنگ ساختمان را بخورد؛ زیرا این مواد برای مصرف خوراکی تولید نشده‌اند و ممکن است حاوی ترکیبات خطرناکی باشند.

اگر گچ‌خواری مداوم است، پرنده مواد جداشده را می‌بلعد یا علائمی مانند ضعف، لرزش، کاهش اشتها، کاهش وزن، اختلال تعادل یا مشکلات تخم‌گذاری مشاهده می‌کنید، مراجعه به دامپزشک آشنا با پرندگان بهترین اقدام است.